• Οικισμός Δροσερού

Στην Ελλάδα υπάρχουν αρκετοί οικισμοί Ρομά, αξιοσημείωτη είναι όμως η ύπαρξη ενός πολυπληθούς οικισμού Ρομά στη Θράκη, του Δροσερού Ξάνθης. Το Δροσερό είναι ένας οικισμός Τσιγγάνων, που βρίσκεται περίπου 5 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Ξάνθης, δίπλα στην κοίτη του ποταμού Κόσυνθου. Ο οικισμός και ο βαθμός γνώσης της ελληνικής γλώσσας των παιδιών που κατοικούν σε αυτόν είναι το αντικείμενό μας. Αξιοσημείωτο είναι ότι, ενώ το Δροσερό είναι πολύ κοντά στην πόλη της Ξάνθης, εν τούτοις τα παιδιά δεν πηγαίνουν σε κάποιο γυμνάσιο της πόλης, για να μπορέσουν ευκολότερα να κοινωνικοποιηθούν, αλλά φοιτούν σε σχολεία που στεγάζονται μέσα στον οικισμό και συχνά αντιμετωπίζουν πρόβλημα στη φοίτησή τους στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, κυρίως λόγω της πλημμελούς γνώσης της ελληνικής γλώσσας. Για τον λόγο αυτό, το σοβαρό πρόβλημα της περιθωριοποίησης οξύνεται.

Από το 1970, το «Δροσερό» αναφέρεται ως τοπωνύμιο του Οικισμού επισήμως, και σύμφωνα με κρατικά έγγραφα, αν και οι κάτοικοι υποστηρίζουν πως ο οικισμός υφίσταται περίπου εδώ και 100 χρόνια. Η πληροφορία αυτή προκύπτει από συνεντεύξεις και αναφορές κατοίκων που υπάρχουν στα αρχεία του Πολιτιστικού Μορφωτικού Συλλόγου Ρομά Γυναικών Δροσερού Ξάνθης, «Η ΕΛΠΙΔΑ». Σύμφωνα με αυτές τις μαρτυρίες,  οι πρώτοι κάτοικοι του Δροσερού εμφανίζονται επίσημα από το 1940, αν και η έκταση που σήμερα εντοπίζεται το Δροσερό δεν αναφέρεται από την κτηματική υπηρεσία του Δημοσίου, καθώς τότε η περιοχή αποτελούσε «έκταση συνορεύοντος λιβαδιού», όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι Αδαμαντίδου & Χαζάπη ( ό.π., σελ. 60). Οι ίδιοι οι Δροσερίτες αναφέρουν πως 3  φορές επιχειρήθηκε να δημιουργηθεί ο οικισμός τους αλλά διώκονταν, μέχρι να καταφέρουν τελικά να εγκατασταθούν σε αυτόν.

Η προσπάθεια αυτή καρποφόρησε περίπου το 1950, οπότε η έκταση που βρισκόταν στα σύνορα της Ξάνθης και ουσιαστικά αποτελούσε σκουπιδότοπο, άρχισε να γίνεται χώρος εγκατάστασης Ρομά. Σταδιακά οι κάτοικοι πλήθαιναν, δημιουργώντας στον οικισμό και μόνιμες κατοικίες, χωρίς βέβαια να έχουν τίτλους ιδιοκτησίας, ίσως λόγω του μουσουλμανικού τους θρησκεύματος, λόγω του οποίου δεν μπορούσαν να λάβουν άδεια ιδιοκτησίας, μέτρο που καταργήθηκε το 1989 (Αδαμαντίδου, ό.π., σελ. 67). Αργότερα, το 1971, το Δροσερό αναφέρεται πρώτη φορά σε καταγραφή πληθυσμού (συνολικά 819 κάτοικοι), ενώ την ίδια χρονική περίοδο γίνεται και η πρώτη επίσημη αναφορά στο τοπωνύμιο «Δροσερό» (Αδαμαντίδου, ό.π., σελ. 71).

Από το 1980 αρχίζουν να δημιουργούνται ουσιαστικά προβλήματα με τις υποδομές του οικισμού, καθώς οι κάτοικοί του είναι πλέον περισσότεροι. Ο οικισμός δεν έχει ηλεκτροδότηση, υδροδότηση και ασφαλτοστρώσεις. Τα προβλήματα αυτά, παρόλο τον ελκυστικό αριθμό ψηφοφόρων για τους τοπικούς άρχοντες, συνέχισαν να υπάρχουν ως το 1990 περίπου. Τα υπό υλοποίηση έργα στον οικισμό, όπως προκύπτει από μαρτυρίες κατοίκων, περιοριζόταν σε προεκλογικές υποσχέσεις για εξαγορά ψήφων.